Wypożyczalnie mają sprawdzać zakaz prowadzenia pojazdów. Co zakłada projekt UD456

Klient podaje przez ladę prawo jazdy. Dokument jest ważny, zdjęcie się zgadza, kategoria B jest. Na blankiecie nie zobaczysz jednak, czy sąd nie orzekł wobec tej osoby zakazu prowadzenia pojazdów. Dziś żaden przepis nie każe Ci tego sprawdzać. Ministerstwo Sprawiedliwości chce to zmienić.

Wyjaśniamy, co zakłada projekt UD456, kogo obejmie obowiązek sprawdzania zakazu prowadzenia pojazdów przed wydaniem auta, co grozi wypożyczalni, która go pominie, i jak już teraz przygotować weryfikację klientów. Opisujemy stan na 19 października 2026 roku. To projekt, a nie obowiązujące prawo, więc jego treść może się jeszcze zmienić. Ten wpis nie jest poradą prawną.

Co zakłada projekt UD456 dla wypożyczalni?

Projekt ustawy o zmianie ustawy – Kodeks karny oraz niektórych innych ustaw ma w wykazie prac legislacyjnych Rady Ministrów numer UD456. Przygotowuje go Ministerstwo Sprawiedliwości, a za prace odpowiada sekretarz stanu Arkadiusz Myrcha. Opis projektu pojawił się w wykazie 18 sierpnia 2026 roku. Cel to wzmocnienie bezpieczeństwa w ruchu drogowym, a zmiany obejmują Kodeks karny, Kodeks wykroczeń, Kodeks postępowania karnego i Kodeks karny wykonawczy.

Wypożyczalni bezpośrednio dotyczy jeden punkt. Autorzy projektu piszą wprost, że dziś przy wypożyczaniu pojazdu przez profesjonalnego przedsiębiorcę „nie istnieje formalny obowiązek przeprowadzania procedury weryfikującej to, czy potencjalny najemca jest objęty orzeczonym przez sąd zakazem prowadzenia pojazdów”.

Rozwiązaniem ma być nowy art. 96¹ Kodeksu wykroczeń. Ma on pozwolić ukarać grzywną przedsiębiorcę, który w ramach działalności gospodarczej udostępnia pojazd mechaniczny do prowadzenia w ruchu lądowym, wodnym lub powietrznym „osobie bez uzyskania informacji o orzeczonym przez sąd zakazie prowadzenia pojazdów”.

Wiceminister Myrcha zapowiadał w „Rzeczpospolitej”, że przedsiębiorcy będą musieli upewnić się, czy najemca ma aktywny zakaz prowadzenia pojazdu. Jak pisze dziennik, samo okazanie blankietu prawa jazdy to za mało.

Co już dziś grozi za wydanie auta osobie bez uprawnień

Odpowiedzialność wypożyczalni nie zaczyna się od zera. Już teraz art. 96 § 1 pkt 2 Kodeksu wykroczeń karze właściciela, posiadacza lub użytkownika pojazdu, który dopuszcza do jego prowadzenia „osobę niemającą wymaganych uprawnień”. Grozi za to kara ograniczenia wolności albo grzywna od 1 000 do 5 000 zł.

Nowy przepis ma się skupiać na czymś innym: na tym, czy przed wydaniem pojazdu uzyskałeś informację o sądowym zakazie.

Kogo dotyczy obowiązek sprawdzania zakazu prowadzenia pojazdów?

Opis projektu mówi o przedsiębiorcy, który w ramach działalności gospodarczej udostępnia komuś pojazd mechaniczny do prowadzenia. To szersze grono niż klasyczne wypożyczalnie samochodów. Opis obejmuje ruch lądowy, wodny i powietrzny, więc w grę wchodzi na przykład także wynajem motocykli, łodzi motorowych czy samolotów.

Czego opis w wykazie nie przesądza:

• Car sharing, najem długoterminowy i abonamenty na auto nie są wymienione z nazwy. Sformułowanie „udostępnia do prowadzenia” jest szerokie, ale ostateczny zakres pokaże dopiero tekst projektu.
• Hulajnogi i rowery na minuty też nie pojawiają się w punkcie o udostępnianiu pojazdów. Ten punkt mówi o pojeździe mechanicznym.
• Kto dokładnie odpowiada w firmie. Opis mówi o „osobie będącej przedsiębiorcą” i nie wyjaśnia, jak to wygląda, gdy wypożyczalnię prowadzi spółka.
• Za co dokładnie grozi kara. Z opisu nie da się jednoznacznie wyczytać, czy chodzi o samo niesprawdzenie klienta, czy tylko o sytuację, w której klient rzeczywiście miał zakaz.

Od kiedy? Etap projektu na 19 października 2026

Projekt jest na samym początku drogi:

• 18 sierpnia 2026: opis projektu UD456 trafił do wykazu prac legislacyjnych rządu.
• I kwartał 2027: planowany termin przyjęcia projektu przez Radę Ministrów.
• Termin wejścia w życie: nieznany. Opis w wykazie go nie podaje.

Pełnego tekstu projektu, uzasadnienia ani oceny skutków regulacji nie znaleźliśmy w serwisie Rządowego Centrum Legislacji (stan na 19 października 2026). Wszystko, co dziś wiadomo, pochodzi z opisu w wykazie i z wypowiedzi przedstawicieli ministerstwa dla mediów. Po przyjęciu przez rząd projekt trafi jeszcze do Sejmu i Senatu, a treść przepisów może się po drodze zmienić. Masz więc czas, ale warto go wykorzystać na przygotowanie procesu.

Co grozi wypożyczalni, a co kierowcy?

Wypożyczalnia: grzywna, według zapowiedzi do 30 tys. zł

Opis projektu mówi o karze grzywny, ale nie podaje jej wysokości. Kwotę do 30 tys. zł podaje „Rzeczpospolita” jako zamiar resortu sprawiedliwości. Dla porównania: w sprawach o wykroczenia grzywna wynosi zwykle od 20 do 5 000 zł. Do 30 000 zł sięga tylko przy wykroczeniach wymienionych w art. 24 § 1a Kodeksu wykroczeń, głównie drogowych. Czy nowy art. 96¹ trafi na tę listę, pokaże tekst projektu.

Kierowca: surowiej za łamanie zakazu

Kierowca, który prowadzi mimo sądowego zakazu, już dziś popełnia przestępstwo z art. 244 Kodeksu karnego. Grozi za nie kara pozbawienia wolności od 3 miesięcy do 5 lat. Projekt UD456 idzie dalej:

• gdy czyn polegał na niezastosowaniu się do zakazu prowadzenia pojazdów mechanicznych, sąd ma nie móc zamienić kary pozbawienia wolności na ograniczenie wolności albo grzywnę (wyłączenie art. 37a § 1 Kodeksu karnego),
• kilka orzeczonych zakazów prowadzenia pojazdów ma biec po kolei, a nie równolegle.

Dla wypożyczalni to sygnał, że państwo chce zamknąć furtkę, przez którą osoba z zakazem po prostu wynajmuje auto.

Jak sprawdzić, czy klient ma zakaz prowadzenia pojazdów?

Projekt nie mówi, jakim narzędziem masz uzyskać informację o zakazie ani czy masz dokumentować sprawdzenie. Dziś do dyspozycji są publiczne narzędzia oparte na Centralnej Ewidencji Pojazdów i Kierowców (CEPiK):

• Usługa „Sprawdź uprawnienia kierowcy” na gov.pl. Jest bezpłatna. Podajesz imię, nazwisko oraz serię i numer blankietu prawa jazdy. Jeśli uprawnień nie można potwierdzić, bo na przykład zostały cofnięte albo orzeczono zakaz korzystania z nich, zobaczysz dane z dokumentu i komunikat, że dokument trzeba sprawdzić.
• Aplikacja mObywatel. Taka sama weryfikacja jest dostępna w aplikacji od kwietnia 2025 roku.
• API CEPiK dla firm. Od stycznia 2025 roku Ministerstwo Cyfryzacji udostępnia interfejs do automatycznego, masowego sprawdzania uprawnień. Kieruje go do przedsiębiorców zatrudniających kierowców i firm pośredniczących w przewozie osób. Zgłoszenie składa się do biura CEPiK.

Zakres danych, które można w ten sposób uzyskać, określa art. 100ar ustawy Prawo o ruchu drogowym: rodzaj i zakres uprawnień, data ich ważności, data ważności dokumentu, seria i numer blankietu oraz informacja o zatrzymaniu dokumentu. Przepis dotyczy praw jazdy wydanych w Polsce. Jak sprawdzić klienta z zagranicznym prawem jazdy, opis projektu nie wyjaśnia.

Jak przygotować proces weryfikacji w wypożyczalni

Ostatecznych przepisów jeszcze nie ma, ale część decyzji możesz podjąć już teraz. Poniższa lista to dobra praktyka, a nie wymogi z projektu.

1. Sprawdzaj przy wydaniu pojazdu, nie tylko przy rezerwacji. Między rezerwacją a odbiorem auta sąd może orzec zakaz albo dokument może zostać zatrzymany.
2. Sprawdzaj każdą osobę, która będzie prowadzić. Jeśli umowa dopuszcza dodatkowych kierowców, potraktuj ich tak samo jak najemcę.
3. Ustal, co robi pracownik, gdy wynik budzi wątpliwości. Komunikat „dokument trzeba sprawdzić” albo brak danych w rejestrze to moment, w którym procedura musi jasno mówić, czy auto wydajesz.
4. Zostaw ślad sprawdzenia. Projekt nie mówi, jak wykazać, że informację uzyskałeś. Data, godzina, osoba sprawdzająca i wynik to minimum, które warto rejestrować. Formę i okres przechowywania ustal z prawnikiem lub inspektorem ochrony danych.
5. Zdecyduj, co z najmem długoterminowym. Przy umowie na kilka lub kilkanaście miesięcy zakaz może zapaść w trakcie jej trwania. Jak zauważa serwis auto.wprost.pl, z dostępnych informacji o projekcie nie wynika, czy wystarczy sprawdzenie przy podpisaniu umowy, czy trzeba je powtarzać i jak często.
6. Przygotuj ścieżkę dla klientów z zagranicy. Publiczne usługi CEPiK obejmują prawa jazdy wydane w Polsce.
7. Przeszkol zespół i zaktualizuj dokumenty. Procedura działa tylko wtedy, gdy znają ją osoby przy ladzie i gdy odzwierciedlają ją umowa oraz regulamin najmu.

Dane osobowe klientów

Opis projektu w wykazie nie odnosi się do ochrony danych osobowych. Do sprawdzenia w CEPiK potrzebujesz imienia, nazwiska oraz serii i numeru blankietu prawa jazdy, a to dane osobowe. Zanim zaczniesz je zapisywać, ustal z inspektorem ochrony danych lub prawnikiem podstawę przetwarzania, zakres danych i czas ich przechowywania.

Gdzie może pomóc sprawdz-kierowce.pl

Zacznijmy uczciwie. Do jednorazowego sprawdzenia klienta przy ladzie wystarczy bezpłatna usługa na gov.pl albo w mObywatelu. sprawdz-kierowce.pl powstało z myślą o czymś innym: o stałym monitoringu uprawnień osób, które regularnie prowadzą Twoje pojazdy. W wypożyczalni i firmie flotowej takich sytuacji jest kilka:

• Najem długoterminowy i flotowy. Klient B2B bierze auta na miesiące, a prowadzą je jego pracownicy. Jeśli ostateczne przepisy albo Twoja ocena ryzyka będą wymagać ponawiania sprawdzeń, aplikacja mogłaby przejąć tę pracę.
• Stali klienci i abonamenty na auto. Osoby, które wracają regularnie albo mają auto w subskrypcji, mogłyby być sprawdzane codziennie. Zmianę w ich uprawnieniach zauważysz wtedy szybciej niż przy kolejnej wizycie.
• Twoi pracownicy. Osoby, które podstawiają i odbierają auta od klientów albo przewożą je do serwisu, prowadzą pojazdy firmy na co dzień. To podstawowy scenariusz, dla którego aplikacja powstała.

Co robi aplikacja według opisu producenta:

• Codziennie o 6:45 sprawdza w CEPiK prawo jazdy i wybrane kategorie każdej osoby z listy. Korzysta z oficjalnego API CEPiK 2.0, a integracja ma certyfikację Ministerstwa Cyfryzacji. Pierwszy wynik dostajesz od razu po dodaniu kierowcy.
• Wysyła powiadomienie e-mailem albo SMS-em (zależnie od planu), gdy prawo jazdy wygaśnie, zostanie zatrzymane lub odebrane albo gdy zbliża się koniec ważności uprawnień. Informuje tylko o nowych problemach, więc te same alerty nie wracają codziennie.
• Przechowuje historię raportów: w planie Plus z ostatnich 6 miesięcy, w planie Pro z całego okresu. Może się przydać, gdy trzeba będzie pokazać, kiedy i z jakim wynikiem sprawdzano uprawnienia.
• Importuje listę kierowców z pliku XLSX, a w planie Pro łączy się z innymi systemami przez REST API. Możliwe jest też wdrożenie na infrastrukturze firmy (on-premise).

Pamiętaj o ograniczeniu: aplikacja widzi tyle, ile udostępnia CEPiK, czyli dane z art. 100ar Prawa o ruchu drogowym. To narzędzie, które ułatwia regularne sprawdzanie, a nie gwarancja zgodności z przepisami, których ostatecznej treści jeszcze nie znamy.

Po stronie danych osobowych: administratorem danych kierowców jesteś Ty, a usługodawca jest podmiotem przetwarzającym. Dane są przechowywane wyłącznie na serwerach w Polsce, a raporty wysyłane e-mailem i SMS-em nie zawierają danych osobowych. Więcej o funkcjach aplikacji przeczytasz we wpisie Automatyczna kontrola uprawnień kierowców – sprawdz-kierowce.pl.

Podsumowanie

• Projekt UD456 Ministerstwa Sprawiedliwości zapowiada nowy art. 96¹ Kodeksu wykroczeń: grzywnę dla przedsiębiorcy, który udostępni pojazd bez uzyskania informacji o sądowym zakazie prowadzenia pojazdów.
• Na 19 października 2026 roku projekt jest w wykazie prac rządu, a jego przyjęcie przez Radę Ministrów zaplanowano na I kwartał 2027 roku. Data wejścia w życie nie jest znana.
• Opis projektu nie podaje wysokości grzywny. Według zapowiedzi resortu ma sięgać do 30 tys. zł.
• Projekt nie określa, jak sprawdzać klienta, jak dokumentować sprawdzenie ani jak często ponawiać je przy najmie długoterminowym. Te decyzje warto przygotować już teraz.
• Do jednorazowego sprawdzenia klienta wystarczy usługa na gov.pl lub w mObywatelu. Przy stałych klientach, najmie długoterminowym i własnych pracownikach regularne sprawdzanie może przejąć sprawdz-kierowce.pl.